Huset til Wergeland lever vidare

Ingen andre har budd så lenge i Grotten som Arne Nordheim og kona hans, interiørarkitekt Rannveig Getz. I år kan dei sjå tilbake på eit 25 år langt kjærleiksforhold til huset Henrik Wergeland var så glad i.

Vi elskar å bu her og er takksame for at vi får lov, seier Arne Nordheim. Han sa ja med ein gong då Brundtland-regjeringa i 1981 føreslo den store samtidskomponisten som ein verdig bebuar av statens æresbustad for kunstnarar. Han blei likevel betenkt då han og kona Rannveig Getz var på befaring ein regnfull haustdag. Huset Henrik Wergeland bygde i Slottsparken, like over krateret som blei att etter at ein hadde grave ut stein til grunnmuren til Slottet, såg ut til å vere trongt, mørkt og dystert.
– Eg ville berre heim til Majorstuen, hugsar Nordheim. Men interiørarkitekten blei begeistra, og bekymringane til komponisten forsvann snart. I dag kysser Arne Norheim golvet når han kjem heim frå reise. – Omtrent som paven, smiler han sjølvironisk.

Eit levande hus
Rannveig Getz var sentral i den omfattande oppussinga som var heilt naudsynt før paret kunne flytte inn. Ho samarbeidde med Riksantikvaren og ikkje minst arkitektane i Statsbygg og elles andre fagfolk. – Eit uvanleg knirkefritt og godt samarbeid! fortel ho, og syntest Statsbygg var ein raus byggherre.
Den eine av dei tre stovene blei kjøkken og spisestove, og då taket blei skrapa, oppdaga dei eit takmåleri med bladverk og slyngjande ornament. I dag er restane verna under strietapet og kan med tida restaurerast. Bitar av ein veggbord er synleg og blir omtala kjærleg som «lille Pompei» av ekteparet.
Getz fortel om ei rekkje underlege småting som kompliserte oppussinga.
– Huset baud på motstand. Det har ein veldig sterk personlegdom. Men då arbeidarane var ferdige, var det nett som det fall til ro. – Huset er levande, det snakkar til oss. I kulda trekkjer det seg saman så det smell i veggene.

Øverlands ånd
Doble glas innanfor dei opphavlege vindauga og tjukke tømmervegger med panel både inn- og utvendig gjer huset behageleg varmt sjølv på kalde vinterdagar.
Når gjester får utdelt filttøflar, er det av omsyn til tregolvet som blei avdekt under kjedeleg linoleum. Også stavparketten i det som var arbeidsrommet til Arnulf Øverland, er slipt og teken vare på. Diktaren reiv ned veggene mellom eit par stover for å lage det store, luftige rommet som no er stove og musikkrom.
– Vi er glade for vandalismen, seier Arne Nordheim, som går ut frå at Riksantikvaren neppe ville ha tillate noko liknande i dag. Det moderne vindauget Øverland fekk installert, er derimot erstatta av ein tru kopi av det originale.
– Øverland argumenterte for husmorvindauget med at han ikkje orka å sjå sprosser etter å ha vore på Grini, forklarer Rannveig Getz, og legg til at diktaren ynskte dei velkommen på ein heilt særeigen måte. Den aller første dagen deira i Grotten blei ekteparet vekt av stemma til Arnulf Øverland i klokkeradioen. Han las «Hundrede fioliner» så dei mest trudde han var der enno.

Takk til Wergeland
Arne Nordheim komponerer best i det rommet som Wergeland arbeidde i. Det er spesielt å vite at det var her diktaren sat og dyppa pennen i blekkhuset før sjukdommen sende han til sengs i det same rommet. Henrik Wergeland blei bokstavleg talt boren ut av Grotten då han ikkje hadde råd til å bu der lenger. Noko av det første Nordheim komponerte her, var melodien til «Den første sommerfugl», som helsing og takk til Wergeland.
– Grunnlova blei endra frå dette huset. Det var her Wergeland skreiv det første utkastet til endring av paragraf 2 som nekta jødar tilgjenge i riket.
– Det er klart at slike omgivnader påverkar oss, seier Arne Nordheim.
– Komponerer du andre ting her enn du ville gjort i ei moderne leilegheit?
– Nei, musikken min blir ikkje påverka. Men eg har alltid vore historietilhengjar, så huset gir meg ro og stor glede.
– Folk merkar med ein gong at det er ein spesielt god stemning her, fortel Rannveig Getz.
– Vi er nøydde til å kaste dei ut, stadfestar ektemannen.

Eit ekte habitat
Grotten andar ro og harmoni. Med ei grunnflate på 150 kvadratmeter er huset overraskande stort innvendig. Varme fargar, antikke møblar og klassisk moderne design er kombinert med den sikre sansen Getz har for kontrastar, og masker og skulpturelle minne frå alle verdshjørne er ein naturleg del av interiøret.
Gjester bruker lang tid på toalettet, som er eit galleri med mange av prisane til Arne Nordheim og andre minne frå eit langt kulturliv. Det heng portrett av Wergeland fleire stader, og nærværet hans er merkande i heile huset. Romma i andre etasje, der ekteparet Nordheim i dag har soverom, leigde diktaren i si tid ut. Han averterte med «... rom i landlige omgivelser, helst for stortingsrepresentanter. Skyss kan påregnes». Veslebrunen, hesten til Wergeland, hadde nemleg stall i hagen, kanskje på same staden som Rannveig Getz og Arne Nordheim fann sprøytespissar då dei flytte inn. Men seinare har dei vore skåna for nærgåande narkomane, fulle nattevandrarar og innbrottstjuvar, sjølv om frekkingar har forsynt seg av hagemøblar og potteplantar når bebuarane har vore borte.
– Det er overraskande fredeleg her. Huset vernar oss. Det er akkurat som eit habitat skal vere, seier Arne Nordheim.

Fakta
1840 Henrik Wergeland bygger Grotten.
1845 Økonomiske problem tvinger Wergeland til å selje Grotten. Huset blir i privat eie i nesten 80 år.
1922 Staten kjøper Grotten, som skal bli brukt til æresbustad for fortjente kunstnarar.
1924 Komponisten Christian Sinding blir første kunstnar som flytter inn i æresbustaden.
1941 Sinding dør og huset blir ståande tomt.
1946 Diktaren Arnulf Øverland flytter inn i Grotten med familien sin.
1960 Wergelandsveien blir utvida, og ein del av forstøtningsmuren forsvinn.
1968 Arnulf Øverland dør, men enkja hans Margrethe blir buande i Grotten til 1978.
1969–1980 Grotten er nedsliten og det blir debatt om korleis huset skal brukas.
1981 Komponisten Arne Nordheim og Rannveig Getz, flytter inn i Grotten, som blir pussa opp.
2007 Nordheim og Getz bur framleis i Grotten.